اول از همه بگم که دیدن تئاتر را حلاوتی دگر است و شخصا معتقدم که تئاتر بد وجود ندارد

به این پیش زمینه اضافه کنید که

نویسنده ی متن یکی از مشهور ترین نمایشنامه نویس ها  فیلمنامه نویس ها و فیلم سازان معاصر است و این نمایش نامه، از مهمترین و مشهورترین کارهایش است

۳۷۸ بار هم در تئاتر برادوی به روی صحنه آمده، اجراهای آن در لندن و دیگر نقاط دنیا هم باید به این رقم اضافه شود

«آل پاچینو» برای بازی در فیلم اقتباسی از این نمایشنامه نامزد اسکار و گولدن گلو ب شده

همه ی اینها کافی نیست برای هیجان زده بودن برای دین این تئلتر و تلاش سخت برای تهیه ی بلیت؟؟!!

خوب، حضور زنده ی «پارسا پیروزفر» را هم اضافه کنید!

بذار فرا دنبه بیاد، لباسا رو بپسنده، یه ذره پول بیاد، چشم! بزک دوزک هم می کنم
بذار فرا دنبه بیاد، لباسا رو بپسنده، یه ذره پول بیاد، چشم! شادی هم می کنم
جبروت آدم هپروت می شود گاهی
نمیری «منگنه» که انقدر بانمکی!
ای شیطون!
منشی!!
حواستان باشد، اجنه زود خودمانی می شوند تازه جن ِ کافر هم داریم!
همه ی این جملات پراکنده در تئاتر «جن گیر» معنا پیدا می کند که پرمخاطب ترین تئاتر سال بوده، امسال
خاطر همایونی که بسی لذت برد از تماشای آن
نمی توانم پیشنهادش کنم چون اجرایش پس از یک ماه تمدید، دیشب به پایان رسیده!
ذات اقدس همایونی هم پریشب به تماشایش نشست پس گله نکنید از اینکه دیر به عرض رعیت رساندیم (تنها جهت تقلید از جهانگیر شاه)!

تئاتر «خشکسالی و دروغ» پر از چرا بود و من می گویم چگونه؟
چگونه این چراها که هریک نکته ای بود بدون غلو، زندگی را از هم نپاشاند یا طرفین را وادار به یک زندگی بی رغبت، نکند؟

توی بروشور این تئاتر نوشته:
«هرگونه تشابه و تقارن ِآدم های نمایش با اشخاص حقیقی کاملا تصادفی است! »
و من را یاد جمله ای انداخت که ابراهیم گلستان در ابتدای کتاب «اسرار گنج دره ی جنی» به جای مقدمه نوشته بود:
«در این چشم انداز بیشتر آدم ها قلابی اند. هر جور شباهت میان آن ها و کسانِ واقعی مایه تاسف کسان واقعی باید باشد.»
در مورد تئاتر ِ«مرثیه ای برای یک سبک وزن»، یادداشتی نمی نویسم فقط شدیدا توصیه می کنم که ببینید البته اگر می خواهید به طنز واقعی بدون احساس عذاب وجدان بخندید چرا که اخبار روز برایتان مرور می شود!

به توصیه فروشنده ی کتابفروشی نشر «ثالث» که بی شک قطعه ای از بهشت است، کتاب «جدال با جهل»، را با کمی تامل خریدم، آخر چوب خطِ گلگشت آن روز خیلی وقت بود که پر شده بود!
«جدال با جهل» متن مصاحبه ی «نوشابه امیری» با «بهرام بیضایی» ست. فیلم های بیضایی را دوست دارم حتی آخرینش یعنی «وقتی همه خوابیم» و از همه بیشتر «مسافران» را هرچند که «سگ کشی» چیز دیگری بود اما طرفدار دوآتشه ی «بهرام بیضایی» نیستم…. هرچند هنوز خواندن نمایشنامه ی «افرا»، دلم را میبرد و تک تک صحنه های آن نمایش را جلوی ذهنم بازسازی می کند، چه نمایشی بود و چه برفی یو و چه سرمایی و چه….

«جدال با جهل»، دلنشین است، مخصوصا وقتی از مردم، جامعه و زنان می گوید و اینکه پشت کوچکترین رفتار بازیگرانش، انبوهی از سنت ها، باورها و نشانه هاست. اینکه تلخی گزنده ی هرآنچه می سازد، تلنگریست شاید هم نشتری تا زخمی چرکین سر باز کند و التیام یابد. اویی که تلخی را می نمایاند به این امید که بینندگانش، چاره ای بیندیشند، چاره ای اساسی.
کتاب که تمام می شود، نه عاشق «بیضایی» شده ای و نه متنفر از او، تنها ساعاتی اندیشیده ای و حتما در ساخته هایش دقیق تر می شوی…

«بهرام بیضایی، جدال با جهل»
گفتگو: نوشابه امیری
ناشر: نشر ثالث
قیمت: ۳۲۰۰ تومان

یک سال و خرده ای پیش فیلمی دیده بودیم به نام ترمینال با بازی تام هنکس و کاترین زتا جونز، فیلم خوبی بود و کاملا مناسب یه بعدازظهر جمعه، شما هم اگر ندیده اید، یک بعدازظهر جمعه ببینید. اما این یکی «ترمینال» تومنی سنار با اون یکی فرق داشت. فیلم دیدن با لپ تاب توی تخت کجا و تئاتر دیدن به حالت کَشه پا (یک اصطلاح وطنی که معنی اش چهار زانوست) به فاصله ی یک وجبی از صحنه ی نمایش کجا! احساس هنری و هنرمند و هنردوست بودن شدید بهمان دست می زند هرچند تلنگر های خصلت وطنمان که مدام یادآوری می کند که به اندازه های آنها که مثل Ladies and Gentlemen روی صندلی نشسته اند، پول داده ای، باعث می شود تا چندان جو نگیردتمان!

ردیف جلوی صحنه که لنز دوربین ها جمع شدند و چند عدد خارپشت که روی سر یک تماشاگر بیچاره جاخوش کرده اند، نمی نشینیم و البته موبایل هایمان را نیز خاموش می کنیم چون حتی در حالت Silent بر روی لوازم ضبط نمایش، نویز می اندازد!
قبل از شروع نمایش نگاهی به صحنه ی کاملا سفید در میان تاریکی سالن می اندازم؛ ۶ توالت فرنگی که ۶ سیفون بالای آنهاست و هردو، دستِ کامل است، یک گاری نظافت، یک میز پایه بلند سفید؛ نمایش که شروع شود زنی با قامت نحیف بر رویش مرغ پاک می کند ولی در این لحظه خالیست؛ این هم یک فلش فوروارد به یاد سریال محبوب و فراموش شده مان؛ لاست!، یک کلاه گیس با موهای بلند نقره ای در انتهای یک لوله که انگار از بدن زیر کلاه گیس نشسته رد شده، روی موهای مصنوعیش که هیچم اصل نیست، پر از چسب زخم است.
نمایش شروع می شود، بگذارید ببینم دیگر چه دارد:
سه زن خاکستری پوش در منتهای پریشانی و مکالماتی رد و بدل می کنند پریشان تر از منتهای پریشانی؛ یکی از سه زن خاکستری پوش، فاطمه معتمد آریاست که پس از مدت ها به صحنه ی تئاتر آمده و با اعتناد به او به تئاتر آمده ای پس کمی دقت می کنی، سعی می کنی تا فاصله ی بین پریشان گویی را با تکه هایی از ذهت پر می کنی، نتیجه چندان هم بی معنا نیست، وقتی که پازلت تکمیل شد، دوباره که به صحنه نگاه کنی، این سه زن را می بینی:
زنی پریشان که در کودکی مانده، آن سال آدم برفی اش زودتر از همیشه آب شد، همان سالی که او را از دنیای کودکی به بزرگسالی پرتاب کردند، همان موقع که هنوز نگران چشمان گمشده ی آدم برفی اش بود که آن سال هیچ ندید و خودش نیز دیگر از زیبایی های دنیا هیچ ندید، آنقدر کودک بوده که معنای عروسی برایش لباس پُرچین و پُر تور بوده که لباسش همین هم نبوده، لباسی بلند و پوشیده، کم چین و گم تور…
نه اشتباه نکنید، زن، متمول است، از سرسرای خانه اش می گوید و از زمین و در و دیوار سفید، اما مدام خون می بیند، خونی که پاک شدنی نیست، مادرش از خون می ترسیده، مادرش خودکشی کرده، خودش هم خودکشی کرده، رگش را بریده، تیغ را از کنار لیوان خالی شیر، هسته ی خرم و کناره ی نان برداشته است، خون همه جا را گرفته و او سردش شده…
زن دوم، شوهرش ترکش کرده، رفته و دیگر نیامده، فرصت داشته، فرصت گفتن جمله ی آخر، اما سکوت کرده و چمدانش را می بیند و هنوز به برایش قهوه درست می کند، قهوه ای که زمانی به مذاق مرد خوش می آمده، زن خون می بیند، رگ دستش را بریده، خودش را می بیند و موهای خودش را نوازش می کند، سردش می شود…
ناخودآگاهم می گوید، این دو زن یکی هستند…
زن لاغر اندام سوم که از همه تکیده تر به نظر می رسد. به جان یک مرغ افتاده و تکه پاره اش می کند، گرسنگی زن دیگر با دستورات غذایی لذیذش برطرف می شود، مسافر است یا بوده، بلیت دارد یا داشته اما چمدانش خالی است، قصد سفر به آن دنیا دارد اما در عین نا امیدی قهوه سرد نمی خورد، زن دیگری از کنار قهوه زهرآلود می گذرد، می ترسی که سهم پیشخدمت بینوا شود اما خوراک خروسُک ها (سوسک در گویش یزدی) می شود. زن مفلوک مدام با خود تکرار می کند، نصف شیشه ی سم مانده، هنوز برای مردن وقت دارم…
هر سه زن، شاید هم دو زن متولد سالها دورند، متاهل و خانه دار..
از همان ها که خانه شان از تمیزی برق می زند، از همان ها که دستپختشان معرکه است، از همان ها که قهوه هاشان خوش عطر است، زیبا هستند و نجیب. تنها گناهشان این است که به اشتباه بزرگترها همان زن ها که از تقدیر خود درس نگرفته اند و تلخکامی را سرنوشت مقدر زنان می دانند، در کودکی به خانه شوهر رفته اند، گناهشان چیست که یاد نگرفته اند دوست و همراه شوهرشان باشند؟؟ و بسیارند شوهرانی که این کمبود و دلزدگی را در خارج از خانه جبران می کنند و زنانشان اگر خود را نکشند هم تدریجا می میرند ….
اگر از من می پرسید هر سه زن مرده بودند، و ما روحشان در برزخ را به تماشا نشسته بودیم؛ هرسه هنوز در غذاب بودند چرا که خودکشی گناهی نابخشودنی است، هر بار که هرسه کیف به دست منتظر رفتن به جایی بودند شاید می خواستند از برزخ رها شوند…
پی نوشت: نمی دانم اگر کارگردان این نمایش گذارش به این یادداشت بیفتد چه حسی خواهد داشت، امیدوارم با این پازل ذهنی که ساختم، عصبانیش نکرده باشم…

از دیگران:

یادداشت فاطمه معتمد آریا درباره ی تئاتر ترمینال

عکس هایی از نمایش ترمینال

نگاهی به نمایش «ترمینال» نوشته و کارگردانی سیامک احصایی

- گربه چهار پا دارد، پیشی هم چهار پا دارد، پس پیشی هم گربه است!
- سگ من هم چهار پا دارد
- سگ شما هم منطقا گربه است
- یک قیاس دیگر؛ گربه میراست، سقراط هم میراست، پس سقراط هم گربه است!

چند خط بالا قسمتی از مکالمه ای است که در تئاتر «کرگدن»، بین منطق دان و پیرمرد، رد و بدل می شود. نمایشنامه «کرگدن» در ۱۹۵۸ توسط «اوژن یونسکو» نوشته شده است. وی نویسنده ای فرانسویِ رومانی تبار است و نمایشنامه «کرگدن» که معروف ترین نمایشنامه اوست را در اعتراض به فاشیسم نگاشته است.

مردم این نمایشنامه ابتدا از کرگدن وحشتزده می شوند و پس از گذشت مدتی مجذوب قدرت آنها می شوند و کم کم به آنها می پیوندند؛ آنها که متظاهرترند زودتر و آنه که مهری به دل دارند دیرتر مسخ می شوند…
«اوژن یونسکو» بعد از نگارش نمایشنامه در جایی گفته است که «شاید بهتر بود که به جای کرگدن از گوسفند استفاده کرده بود، آنها از کرگدن های گوشه گیر، اجتماعی ترند و البته مطیع تر» اما قدرت نازی ها به کرگدن بیشتر شبیه است و البته رنگ پوست آنها نیز با اونیفرم هاشان هماهنگی دارد!

«کرگدن» که نام اصلی آن «کرگدن ها» است، یک بار در قبل از انقلاب توسط «حمید سمندریان» و بازی «عزت الله انتظامی» و یک بار در ۱۳۸۱ در تالار نو مجموعه «تئاتر شهر» به اجرا در آمده است. این بار نیز «فرهاد آییش»، «کرگدن» را در تالار اصلی «مجموعه تئاتر شهر» به روی صحنه برده است.
«فرهاد آییش» متن اصلی را موبه مو اجرا نکرده بود و تغییراتی به دلخواه خود در آن داده بود؛ فانتزی متن را زیاد کرده بود که جالب از آب درنیامده بود؛ بازی «رامین ناصر نصیر» در نقش «زن خانه دار» -که البته همه شب ها این گونه نیست- هرچند کَمَکی خنده دار بود ولی اصولا لزومی نداشت همچنین اجرای خانمی که اسمش یادم نیست در نقش آقای «دودار». بازی «مهدی هاشمی» و «شهاب حسینی» عالی بود و بقیه خوب بودند به جز «آتنه فقیه نصیری» که از «دیزی» که نقش مهمی هم داشت، یک کاراکتر لوس و سطحی ساخته بود.
به قول توکا نیستانی تئاتر بد وجود ندارد اما انتظار بیشتری داشتیم!